Пра курсы
ГАРАДЫ :


30.03.2015
СЛОЎНІК. Рыгор Барадулін

БІЯГРАФІЯ

Нарадзіўся ў сям’і Івана Рыгоравіча і Акуліны Андрэеўны Барадуліных на хутары Верасоўка (афіцыйная назва на той час была «Гарадок ІІ Востраў-Сарочынскага сельсавета»), а ў  г. хутар быў ліквідаваны і сям’ю паэта перасялілі ва . Дзед паэта па мамінай лініі Андрэй Гальвіньш быў этнічным . Бацька загінуў у  г. падчас  у партызанскім атрадзе. Пасля вайны Рыгор Барадулінн вучыўся ва Ушацкай сярэдняй школе (скончыў у  г.), затым на   (скончыў у  г.).

Працаваў рэдактарам у розных перыядычных выданнях: газеце «», часопісах «», «», а таксама ў выдавецтвах «» (з  г.), «» (з  г.) Выдавецтву «Мастацкая літаратура» Рыгор Барадулін аддаў больш за дваццаць гадоў, працаваў рэдактарам, затым загадчыкам рэдакцыі. У складзе дзяржаўнай дэлегацыі БССР прымаў удзел у 39-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН ( г.).

Рыгор Барадулін быў дзейным чальцом , адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў  (— гг., прэзідэнт з  г., віцэ-прэзідэнт з  г.). З’яўляўся членам, членам Сойма БНФ (з  г.). У — гг. быў у кіраўніцтве Беларускага .

Быў жанаты з Валянцінай Міхайлаўнай Барадулінай. Дачка Ілона — мастачка, ёсць унучка Дамініка. Калекцыяніраваў сланоў і чарапах. Рыгор Барадулін вызнаваў сябе як .

Памёр   г. у сваёй кватэры ў . Смерць была раптоўная і імгненная. Быў адпеты ў   г. ў  (уніяцкім) і  абрадах. Пахавалі Рыгора Барадуліна ва  у беларускай народнай вышытай кашулі ў той жа дзень побач з магілай мамы, як таго і жадаў паэт пры жыцці.  зрабіў  для   .

ТВОРЧАСЦЬ

Дэбютаваў вершамі ў  г. у газеце «». Нізка вершаў «На зямлі цаліннай» склала асноўны змест першай кнігі «Маладзік над стэпам» (1959 г.). У ранняй творчасці — кнігі лірыкі «Рунець, красаваць, налівацца!» (1961 г.), «Нагбом» (1963 г.), «Неруш» (1966 г.), «Адам і Ева» (1968 г.) — паэт данёс да чытача трываласць асноў народнай маралі і этыкі, пераканаў у таленавітасці беларускага народа, у яго багатай духоўнасці. У паэзіі ён асэнсоўвае асноўны змест эпохі: вайну, убачаную дзіцячымі вачыма, клопат пасляваенных гадоў, сённяшні і заўтрашні дзень планеты. У вершах «Жароўня», «Труба», «Стэарынавая свечка», «Хлебнічак», «Цялушка», «Палата мінёраў», «Скрыпачы» і інш. — старонкі біяграфіі пакалення дзяцей вайны, што вырастаюць да маштабнага асэнсавання трагізму жыцця беларускага народа на акупіраванай тэрыторыі.

Творчасць паэта вызначаецца разнастайнасцю жанраў, вобразна-стылявых сродкаў, яркай метафарычнасцю, тонкім псіхалагізмам, багаццем моўнай палітры. Скарбы вуснай народнай творчасці, засвоеныя з дзяцінства, сталі дабратворнай глебай, на якой прарасла, зарунела непаўторная творчая індывідуальнасць Рыгора Барадуліна. У яго творах адкрываецца жывая крыніца хараства мовы і мудрасці народа, яго традыцый і звычаяў, своеасаблівай натурфіласофіі. Разам з тым народна-паэтычнае ў творчасці Рыгора Барадуліна нельга вылучыць з індывідуальнага. Дзякуючы такому сінтэзу паэту ўдаецца ствараць манументальныя вобразы Маці, Радзімы, Бацькаўшчыны.

Многія вобразы ранняй лірыкі нярэдка маюць працяг у пазнейшых творах: зборнікі «Маўчанне перуна» (1986 г.), «Самота паломніцтва» (1990 г.), «Міласэрнасць плахі» (1992 г.), «Евангелле ад Мамы» (1995 г.). У апошніх кнігах узмацняецца гучанне біблейскіх матываў. Паэт нярэдка звяртаецца да жанру малітвы, малітвы за постчарнобыльскае выжыванне і адраджэнне беларускай нацыі. Імкненнем далучыцца да агульначалавечай духоўнай культуры абумоўлены зварот да Бібліі ў «Трыкірыі». У 2005 годзе выйшаў зборнік малітоўнай паэзіі «». Зборнік «Руны Перуновы» (2006 г.), у які ўвайшла выбраная лірыка, таксама насычаны духоўнымі вершамі.

Аўтар зборнікаў сатырычных і гумарыстычных твораў «Дойны конь» (1965 г.), «Станцыя кальцавання» (1971 г.), «Прынамсі…» (1977 г.), «Амплітуда смеласці» (1983 г.), «Мудрэц са ступаю» (1988 г.) і інш., эпіграм на дзеячаў беларускай літаратуры і мастацтва: альбом «Няўрокам кажучы» (1971 г.), шаржы М. Лісоўскага; «Абразы без абразы» (1985 г.), шаржы К. Куксо. Творы дзя дзяцей склалі зборнікі «Мех шэрых, мех белых» (1963 г.), «Красавік» (1965 г.), «Экзамен» (1969 г.), «Ай! Не буду! Не хачу!» (1971 г.), «Суровая вымова» (1976 г.), «Што было б тады, калі б?» (1977 г.), «Ці пазяхае бегемот?» (1981 г.), «Азбука не забаўка» (1985 г.), «Індыкала-кудыкала» (1986 г.), «Кобра ў торбе» (1990 г.). Напісаў кнігу літаратурна-крытычных артыкулаў і эсэ «Парастак радка, галінка верша» (1987 г.).

Цалкам плён працы Рыгора Барадуліна складаецца больш чым з 100 выдадзеных зборнікаў паэзіі,  артыкулаў, , . Двойчы выдаваліся зборы выбраных твораў паэта ( г., — гг.). Апошні збор напачатку заяўляўся ў пяці тамах, але выйшлі толькі чатыры.

Да 25-годдзя пантыфікату Папы Рымскага Рыгор Барадулін пераклаў на беларускую мову кнігу паэзіі  «Рымскі трыпціх» і меў магчымасць пабачыцца з пантыфікам на асабістай аўдыенцыі ў Ватыкане 28 чэрвеня 2004 г.

Пераклаў на беларускую мову п’есу «Вей, вятрок!»  (1980 г.), зборнікі твораў «Блакітны звон Грэнады»  (1975 г.), «Мелодыя каліны» (1981 г.), «Ветраліст»  (1984 г.), «Рубаі»  (1989 г.); «» (1986 г.), кнігу Яна Паўла II, а таксама асобныя творы , , , , , , Уладзіслава Бранеўскага, , , і інш.

У  г. выйшаў «Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна», які ўклала . Гэта не проста дыялектычны слоўнік з радзімы Рыгора Барадуліна — Ушаччыны — гэта па сутнасці поўнае апісанне жывых традыцый цэлага беларускага раёна з асобнай «вушацкай», як кажа Дзядзька Рыгор, культурай. У кнізе сабрана амаль усё: пачынаючы ад традыцыйных «вушацкіх» імёнаў, скончваючы падрабязным апісаннем страў мясцовай кухні, святкавання народных і рэлігійных свят. Адметнаю рысаю кнігі з’яўляецца таксама і поўная адсутнасць , што робіць мову яшчэ больш жывой. Сам паэт казаў, што гэта самая галоўная кніга ўсяго яго жыцця, пісаць якую ён пачаў яшчэ ў дзяцінстве. «Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна» прызнаны лепшай кнігай 2013 г. па версіі газеты «».

Песні на словы Рыгора Барадуліна напісалі , І. Барсукоў, , З. Галубіцкая, , У. Журовіч, М. Наско, , М. Хаўхлянцаў і інш.

КРЫТЫКА

Пазітыўныя водгукі

БІЯГРАФІЯ Элементы  ў мастацкай сістэме Р. Барадуліна зведзены да мінімуму. Гэта, калі сказаць словамі , лірык па светапогляду, па светаадчуванню, па вельмі асабіста-эмацыянальнаму ўспрыняццю рэчаіснасці. Паэтычны вобраз Р. Барадуліна — амаль адзіная форма існавання думкі і перажывання. […] Ён валодае проста-такі дзіўным уменнем „пісаць” гукам, , .

,  г.
БІЯГРАФІЯ
БІЯГРАФІЯ Гэта адзін з самых першых вершаў Барадуліна, напісаны ён зусім маладою, нават крыху няўпэўненай рукой. Аднак жа колькі ў гэтым вершы і сапраўднай паэтычнай грацыі, і добрага гумару, і жыццёвай свежасці, і вострага, ключавога разумення асаблівасцей нашага часу!..

, пра верш Рыгора Барадуліна «Калаўроты» ў дакладзе на Пленуме ,  г.
БІЯГРАФІЯ
БІЯГРАФІЯ У паэзіі Р. Барадуліна ярка выражаны нацыянальны каларыт. Мова яго вершаў сакавітая, часта каламбурная, багатая дасціпнымі метафарамі, параўнаннямі. Ён шукае і знаходзіць арыгінальныя рыфмы, . І цалкам адчуць гэтыя прывабныя якасці яго паэзіі можна толькі ў арыгінале.

,  г.

МОВА

Схільнасць да  праявілася ў Рыгора Барадуліна яшчэ падчас навучання ў беларускамоўнай  мястэчка , якое сам паэт  называе Вуша́ча(жаночы род). Барадулін быў выдатнікам па , меў высокія адзнакі па  і .  выклікала ў Барадуліна найбольшую цікаўнасць. У той час Барадулін пачынае цікавіцца творчасцю . Дакладныя навукі (, ) даваліся Барадуліну цяжэй, што ў спалучэнні са здольнасцю да моў і абумовіла яго паступленне на  .

Ва ўніверсітэце Рыгор Іванавіч знаёміцца з творчасцю , , ,  (яго   Барадулін ведаў у маладосці на памяць), ,  (ён, як і Рыгор Барадулін, вучыўся на філалагічным факультэце БДУ з  па  гг.) і іншых паэтаў, якія аказалі значны ўплыў на фарміраванне паэтычнага стылю Рыгора Барадуліна.

Сам паэт казаў, што галоўную ролю ў станаўленні яго як літаратара адыграла маці — Акуліна Андрэеўна Барадуліна. Вобраз маці часта сустракаецца ў творчасці Рыгора Барадуліна, асабліва ў наступных кнігах: «Трэба дома бываць часцей» ( г.), «Евангелле ад Мамы» ( г.), «Сама пайду дарогаю, голас пашлю дуброваю: Песні матчыны з Вушаччыны» ( г.), «Навошта» ( г.):

БІЯГРАФІЯ Усё ідзе ад маці. Мая мама, паўтаруся, была самым вялікім . Ва ўсялякім разе для мяне. Дзякуючы маме і беларускай мове я нешта напісаў і, можа, яшчэ нешта напішу. Канешне, можна пісаць і на вывучанай мове, але гэта будзе ўжо сурагат. На вывучанай мове можна пісаць дэтэктывы, , а глыбінную паэзію, глыбінную прозу трэба пісаць толькі на роднай мове, матчынай. […] Яшчэ ў  сказана: «Напачатку было слова». […] Я сябе адчуваў і адчуваю чаляднікам у беларускай паэзіі. Няма мовы — няма паэта. Я ўсё жыццё абапіраўся на беларускую мову, на яе вушацкі варыянт, таму што ён для мяне самы блізкі, ён нейкі некрануты, першародны па чысціні сваёй. Мова — гэта мая апора.

Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. — с. 74-75
БІЯГРАФІЯ

На працягу ўсяго жыцця Рыгор Барадулін выступаў супраць  беларускага насельніцтва і беларускай мовы ў , негатыўна ўспрымаў спантанны працяг гэтага працэсу ў незалежнай , прытрымліваўся ідэі цалкам беларускамоўнай Беларусі:

БІЯГРАФІЯ Цяпер чую ў натоўпе беларускую мову дужа рэдка, ці ад старых людзей, ці ад тых, што з вёскі прыехалі. З аднаго боку, гэта сумна, а з іншага — радасна, калі ад моладзі чую, значыць, нейкая перспектыва яшчэ ёсць. […] Хаця паўсюль цяпер ідзе ўдушэнне беларускай мовы — такое ўражанне, што пятлю ўжо накінулі, але не да канца зацягнулі. Іншым часам нават здаецца, што было б лепш, каб мову забаранілі зусім, — можа, тады б пачалася зваротная рэакцыя. Улада зрабіла выгляд, быццам праблемы такой няма. Але няма праблемы — няма і мовы. Такія агрэсіўна-грэблівыя адносіны. […] Маёй звышзадачай, безумоўна, было, каб усе беларусы гаварылі па-беларуску, каб любілі сваю мову, беларускую паэзію, каб беларуская мова гучала шырока. Але гэта такая, як вам сказаць, ружовая мара. […] І мову нашу пакрываюць асфальтам.

Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. — с. 47, 75, 78
БІЯГРАФІЯ

Творы Рыгора Барадуліна вылучаюцца вялікай колькасцю  і .

Творы Рыгора Іванавіча выходзяць на розных нормах беларускай мовы: акадэмічнай,  і аўтарскай норме самога паэта (у залежнасці ад выдавецтва). Сучасную сітуацыю з адначасовым існаваннем у   паэт ацэньваў негатыўна, сцвярджаючы, што гэта спрыяе дэкансалідацыі беларускамоўнай часткі насельніцтва Беларусі, якая і гэтак складае меншасць. «» паэт крытыкаваў за наяўнасць граматычных рыс, якія характэрныя для, а не  моўнай падгрупы, за дамінаванне ў лексіцы заходнебеларускага дыялекту і за свядомую замену слоў, аднолькавых для і  моў,  аналагамі. «» — за лексічную , значную абмежаванасць у выкарыстанні , замену традыцыйных назваў беларускіх населеных пунктаў адпеведнікамі найноўшага часу. Рыгор Барадулін выступаў за распрацоўку і афіцыйнае зацверджанне новай версіі, пры стварэнні якога былі б улічаны:

  1.   і іншыя творы ў галіне, так званага, «класічнага правапісу», або «»;
  2. Распрацоўкі ў галіне беларускага   (у тым ліку нормы, так званай, «»);
  3. Усе захаваныя 

ІНФАРМАЦЫЯ ўзятая з афіцыйнага сайта Рыгора Барадуліна